Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü

Daha doğrusu atasözlerinin, anasözlerinin ve deyimlerin kâh gerçek kâh uydurma analizleri

Bu aralar hayat, birçoklarımız gibi beni de darladı! Ben de ana azıcık renk katmak için atasözleri ve anasözleri için yarı şaka yarı ciddi cümlecikler yazmaya kyarar verdim. Senin de göreceğin gibi, burası, “İçimde Kalacağına”dan başka bir çizgide! “Aklıma Estiğince” tadında olsun istiyorum! Bakacağız artık!

Laf aramızda, hepimiz atasözlerinin sadece erkekler tarafından söylenmediğini, anasözlerinin de aynı kategoride gizli kahramanlar olarak yer aldığını biliyoruz, değil mi? İyi bari, bu konuda benzer düşündüğümüze sevindim!

Bu arada unutmadan söyleyeyim: Benden bekleyeceğin gibi, bu alışık olageldiğin sözlüklerden olmayacak. Hem içeriği hem de tarzı kendine özgü olacak! Dahası bunu birlikte kaleme alacağız. Ben hemen her gün yeni bir ekleme yapmaya çalışacağım. Aynı yazının altında uzayıp gidecek yazdıklarım…

Sen merak ettiklerini soracaksın. Sevdiklerini, beğenmediklerini yazacaksın. Fikirlerini paylaşacaksın. Öyle öyle yuvarlanıp gideceğiz. Fani dünyanın boğuntusunu sakin avlumuzun dışında bırakma hevesiyle. Sevgiyle a dostlar, sevgiyle!

Hadi o zaman, başlayalım:

A

“Allah tependen baksın” ne demek?

Ya da “Allah tependen bakmasın” ne demek?

Şu demek: Bu da yapılır mı be canım! Hani salak desem üzüleceksin ama… Akıllı insanın yapacağı şey mi şimdi bu?

B

“Başında kavak yelleri esmek” ne demek?

Şu demek: Buradaki kahramanımız genellikle hayatının daha başlarında olan biridir. Ya aşıktır ya hayatın sillesini yememiştir ya da henüz sorumluluk alması gerekmemiştir. Hülyalar aleminde dolanır durur. Hayallerden hayallere dalar, olmayacak şeyler yapar, rüzgara kapılmış gibi bir uçar bir konar. Başka bir alemde yaşar gibi şendir ancak maalesef gerçekle yüzleşmesi pek ağır olabilir!

“Batsın bu dünya!” ne demek?

Şu demek: Bu bir ata/anasözü değil, Orhan Gencebay`ın Orhan Gencebay olduğu zamanlardan bir şarkı sözü! Üstelik yazılıp söylenmesinin üzerinden yarım asra yakın zaman geçmesine rağmen halen geçerli sözlerle dolu. Yanık sesle söylenen bir ağıtı andıran bu şarkı adeta bir temenni, bir isyan çığlığı! Daha iyi bir dünya için adalet çağrısı! Desene, insan dediğin üç ileri beş geri, değil mi?

* “Bebek gibi uyumak” ne demek?

Şu demek: Huzur içinde derin bir uyku çekmek anlamında kullanılır. Tahminimce ataların “aaa bak, bu çok tutar” diyerek ısrar ettiği bir deyimdir. Keza analar, bebek dediğin minik insanların mışıl mışıl uyumadığını, habire kıpırdayıp sesler çıkardığını dolayısıyla da bölük pörçük uyuduğunu gayet iyi bilir.

D

“Didik didik etmek” ne demek?

Şu demek: Düşün ki tavuk göğsü yemek geldi içinden. Ama öyle yalancısından değil, gerçek tavuk göğsü, etli metli. Pişmiş tavuğu ne yapacaksın? Tabii ki alıp didikleyeceksin. Yani didik didik edeceksin, kapiş? Hadi afiyet olsun!

E

“Erken kalkan çok yol alır” ne demek?

Şu demek: Özellikle İstanbul’un bir yakasında oturup diğer yakasında çalışmak durumunda kalanlar için söylenmiştir. “Erkenden uyan, at kendini metrobüse. Bakarsın bir mucize olur da oturursun, saatini kurup azıcık da yolda uyursun. Böylece köprü trafiğine takılmazsın. Üstelik ekip arkadaşlarının ve patronun şaşkın bakışları arasında tam zamanında masanda olursun” demenin kısa versiyonudur.

İ

“İllallah demek” ne demek?

ya da “İllallah etmek” ne demek?

Şu demek: Boyu devrilesiciler bir şeyler karıştırmış yine. Artık ne halt ettilerse, sende sinir diye sabır diye bir şey kalmamış. Olan biten seni o kadar etkilemiş ki keçiler bile “yangın vaaar” diye bağırarak kaçacak hale gelmiş.

G

“Galeyana gelmek” ne demek?

Şu demek: İçinden patlamalı motor misali, bir gaza gelmişsin, bir gaza gelmişsin ki sorma gitsin. Haçlılara karşı nara atarak dört nala atılırcasına bir ateşle gidiyorsun ama nereye, nasıl, artık orasını Mevla’m bilir.

M

“Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır” ne demek?

Şu demek: Malum, Mart ayında havalar ısınır, kediler kızışır! Soğuk kışı, bina içlerine tıkışarak geçiren insancıklar da haklı olarak “aaa bak, bahar geldi” diye pembe hayallere kapılır. Halbuki Mart apansız yeniden bastıran soğuklarla bizi şaşırtacak ve “kabanım nerde, hani battaniyem” diye hepimizi tırım tırım aratacaktır!

P

“Pruvan neta olsun” ne demek?

Şu demek: Yolun açık olsun. Yolculuğun dertsiz tasasız olsun, yoluna engeller çıkmasın. Kolay gelsin. Denizcilere limandan ayrılırken söylenir. Hepimizin pruvası neta olsun mu, evet lütfen olsun!