Oldum olası, “hayvanlık etmek” lafının hayvanlara haksızlık ettiğini düşünmüşümdür. Oysa, bana kalsa hayvanlar birçok açıdan örnek alınabilecek varlıklar: İhtiyacı ne kadarsa onunla yetinen, kendi doğasıyla, doğa anayla ve evrenin doğasıyla uyum içinde yaşayıp giden, aç değilse kimseye zarar vermeyen varlıklar…
Kanıt mı lazım? Bir düşünelim: Kendi postunun rengini beğenmediği için flamingoya saldırıp onun yoluk pembe tüylerinden kendine kürk manto diken sincap gördün mü?
Peki kaç ayı duydun, “yazın burada kalırım, kışın orada, oğlum Alamanya’dan gelince, o da şurada oturur” diye diye inleri parselleyip en güzellerini kendine seçen?
Ya da öylesi hoşuna gidiyor diye kendisine benzemeyen hayvanlarla alay eden, onları dışlayan, hayata küsmelerine yol açan kaç tür duydun? Ne yalan söyleyeyim, ben parçası olduğum insanlardan başka, ne gördüm ne de duydum.
Bir baş parmak uğruna gitmiş görünüyor pençelerinden uygarlık, oysa kendisiyle ve çevresiyle barış içinde var olmak uygar olmak değilse nedir?
Ben bunları düşünedurayım, bu arada kedicik de kucağımda bana moral destek veredursun beni hem şaşırtan hem hayran bırakan hem de açıkçası hafiften kızdıran bir TED Talk videosu çıktı karşıma. Doğrusu ya, bunu izleyip elimde olmadan elmalarla armutları kıyaslayınca zekanın ve insanın değeri birazcık abartılıyor olabilir mi diye düşünmeden edemedim.
Frans de Waal
Video, Hollanda kökenli Amerikalı bilim insanı Frans de Waal tarafından yapılan bir sunumu konu alıyor. Adı “Frans de Waal: Hayvanlarda ahlaki davranış (Moral behavior in animals)”. Waal burada şempanzelerle yapılan bir deneyi anlatarak onların moral yapılarına ve hakkaniyet anlayışlarına ışık tutuyor. Deney, aynı görevi yapan şempanzelerden birinin diğerinden daha az ödül verildiğinde sergilediği farkındalığı, durumdan ve kendinden şüpheye düşme halini, kızgınlığı, itirazı ve en son “taş yok mu taş, oraya bir gelirsem” coşkusunu adım adım anlatıyor. Haksızlık yapıldığında neler oldu, o kafesin, o salatalığın, o şempanzenin bir dili olsa da onlar anlatsa!
Deney sosyolojik olarak sosyal düzenin ve psikoloji açısından da süper egonun bulunmadığı bir ortamda, eşit işe eşit maaş verilmediğinde neler olabileceğini gösteriyor biraz da. Görüyoruz ki şempanzeler haksızlıktan hiç hazzetmiyor!
Maymunlar bile haksızlığa “haksızlık bu, kabul edilemez” diyecek bilinçteyken düşünmeden edemiyorum: Gerçekte hangimiz maymunluk ediyor? Kim haktan yana taraf oluyor? En haklı feminist taleplerden olan “eşit işe eşit maaş”a kulak tıkayanlar… Hatta bu temel hakkı dile getirenlere hakaret edenler, onları aşağılayanlar… Onlar nasıl bir hakkaniyet ve bilinç deryasında nefes alıyor?
En başa dönecek olursak, kendi postunun rengini beğenmediği için flamingoya saldırıp onun yoluk pembe tüylerinden kendine kürk manto diken tek bir sincap yokken nasıl oluyor da insanlar nesillerdir sincap kürkü yakalar takabiliyor?